Skąd lumpeksy biorą ubrania?

Masz w szafie ulubioną koszulę z lumpeksu i zastanawiasz się, skąd właściwie tam trafiła? A może chcesz oddać swoje rzeczy i nie wiesz, gdzie faktycznie dostaną drugie życie? Z tego tekstu dowiesz się, skąd lumpeksy biorą ubrania, jak działa cały łańcuch dostaw i co możesz zrobić ze swoją odzieżą, żeby miało to sens dla ciebie i dla środowiska.

Skąd lumpeksy sprowadzają ubrania?

W Polsce działa około 30 tysięcy lumpeksów, a większość z nich żyje z importu odzieży. Głównym kierunkiem jest Wielka Brytania, która od lat traktuje polski rynek jak wygodne miejsce zbytu dla ogromnej ilości niepotrzebnych ubrań. Szacuje się, że Brytyjczycy produkują rocznie nawet 1 700 000 ton używanej odzieży, butów i akcesoriów, a na jedną kupioną rzecz jedną oddają lub wyrzucają.

Wszystko zaczyna się od zbiórek “door to door”. Firmy działające na terenie Wielkiej Brytanii roznoszą specjalne reklamówki z napisem w stylu “przekaż swoje niepotrzebne rzeczy i wesprzyj fundację”. Mieszkańcy pakują do worków ubrania, buty, torebki, a następnie te wypełnione reklamówki odbiera firma. Na tym etapie wiele osób myśli, że oddało rzeczy charytatywnie, ale w praktyce stają się one towarem sprzedawanym hurtowo.

Jak wygląda zakup towaru przez polskie lumpeksy?

Polski właściciel second handu najczęściej nie kupuje ubrań bezpośrednio od organizacji w Wielkiej Brytanii, tylko od pośredników i hurtowni. Wystarczy wejść na platformy ogłoszeniowe, wpisać hasło typu “niesort UK” i zamówić całego tira odzieży. Na tej podstawie hurtownie w Polsce budują swoją ofertę dla sklepów.

Właściciel ma kilka opcji. Może kupić towar niesortowany na kilogramy, czyli dokładnie to, co przyjechało w workach z Wielkiej Brytanii, albo wybrać towar sortowany, czasem oznaczany jako “cream”, czyli wyższa jakość. Niesort to trochę gra w ciemno. W środku znajdziesz wszystko: świetne ubrania znanych marek, zwykłe sieciówkowe rzeczy, a nawet zupełne śmieci.

Niesort, sort i “cream” – czym się różnią?

Podział na rodzaje towaru wpływa na cenę i późniejszy wygląd asortymentu w sklepie. Niesort z Wielkiej Brytanii kosztuje zwykle powyżej 8 zł za kilogram. W jednej dostawie znajduje się odzież damska, męska, dziecięca, bielizna, dodatki, a nawet przedmioty nienadające się do sprzedaży. Dla właściciela sklepu to jednocześnie ryzyko i szansa, bo wśród przeciętnych rzeczy potrafią się trafić prawdziwe perełki.

Hurtownie oferują też towar sortowany i cream. Wtedy pracownicy sortowni wcześniej dzielą ubrania na kategorie, często wyciągając najlepsze sztuki do droższego segmentu. Cena sortu potrafi sięgać 10–20 zł za kilogram. Czasem można kupować nie na kilogramy, ale całym asortymentem, na przykład tylko sukienki, tylko okrycia wierzchnie albo paczki “premium”.

Jak wygląda droga ubrania od zbiórki do wieszaka?

Kiedy ubrania z zagranicznych zbiórek trafią do Polski, zaczyna się żmudny proces sortowania. Zajmują się tym zarówno duże sortownie współpracujące z sieciami sklepów, jak i mniejsze hurtownie obsługujące pojedyncze second handy. Każda sztuka musi zostać oceniona ręcznie, więc przy dobrym dniu pracownik ogląda tysiące elementów.

Pierwszy etap to ocena podstawowa: czy rzecz jest czysta, nie ma dziur, czy ma wszystkie guziki i suwaki. Ubrania zniszczone albo mocno poplamione trafiają do kategorii odpadu albo, w lepszym scenariuszu, do kosza za 1 zł, gdzie szansę da się jeszcze uratować praniem lub przeróbką. Dobre egzemplarze idą dalej – do bardziej szczegółowej selekcji.

Na jakiej podstawie sortuje się ubrania?

W trakcie sortowania ubrania dzieli się na kilka głównych kryteriów. Dopiero po przejściu tego etapu odzież trafia do sklepów, do sprzedaży online albo na eksport. Wyspecjalizowane hurtownie, które zaopatrują najlepsze lumpeksy, stosują nawet kilkanaście stopni jakości.

Najważniejsze kryteria selekcji obejmują takie obszary jak stan, kategoria i poziom jakości oraz potencjał sprzedażowy. Na tej podstawie decyduje się, czy dana rzecz wyląduje na zwykłym wieszaku, w sekcji “premium” albo w ogóle nie trafi do klienta.

Warto dodać, że wyspecjalizowane sortownie zwracają uwagę na sezonowość i modę. Letnie ubrania trafiają do osobnych paczek, które można sprzedać kontrahentom z Afryki. Z kolei polski rynek mocno chłonie ubrania vintage, dlatego wiele rzeczy z lat 80. czy 90. trafia do specjalnych butików cyrkularnych.

Jaką rolę odgrywa dezynfekcja i przygotowanie do sprzedaży?

Każda partia towaru powinna mieć zaświadczenie o dezynfekcji. Hurtownie są do tego zobowiązane i zwykle korzystają z usług wyspecjalizowanych firm. Zastosowane środki i technologie różnią się, dlatego ubrania z różnych hurtowni inaczej pachną po rozpakowaniu. W porządnych sklepach odzież nie powinna mieć nieprzyjemnego zapachu ani śladów wilgoci.

Część właścicieli lumpeksów dodatkowo pierze wybrane ubrania. W niesorcie często zdarzają się rzeczy bardzo dobrej jakości, ale zabrudzone. Po praniu mogą trafić na normalny wieszak. Jeśli plamy nie schodzą, takie sztuki trafiają do działu za symboliczną złotówkę lub prosto do odpadu. Tutaj bardzo wiele zależy od podejścia właściciela sklepu – jedni dbają o poziom, inni wystawiają wszystko “jak leci”.

Co dzieje się z ubraniami, których lumpeks nie sprzeda?

Nie każde ubranie, które trafiło do Polski, znajdzie swojego nabywcę. Przedsiębiorcy prowadzący lumpeksy dzielą cały import na dwie grupy: to, co uda się sprzedać w Polsce, oraz odpad. Najpierw próbują sprzedać wszystko w swoich sklepach, później część odzieży po-sklepowej trafia ponownie do hurtowni lub na eksport, na przykład do Afryki czy Pakistanu.

Gdy już nie udaje się nic z tym zrobić, pozostaje problem pozostałości. W Polsce działają tylko dwie duże firmy, które potrafią sensownie zagospodarować tekstylne odpady. Mają technologie przerabiania odzieży na kompozyty albo granulaty, które można wykorzystać jako paliwo alternatywne w cementowniach. To jednak kosztuje i wymaga formalności – pozwoleń, raportowania, opłat za utylizację.

Dlaczego odpady tekstylne są takim problemem?

Dla małych firm, które prowadzą kilka sklepów i nie mają zaplecza technologicznego, legalna utylizacja jest droga i kłopotliwa. Zgodnie z ustawą o odpadach, odpad tekstylny trzeba zutylizować w ściśle określony sposób, a wcześniej uzyskać odpowiednie pozwolenia na import i przetwarzanie. To oznacza biurokrację, raportowanie i spore koszty za każdy kilogram odpadu.

W efekcie część przedsiębiorców szuka nieformalnych dróg. Odpady tekstylne lądują na dzikich wysypiskach, w lasach, bywają spalane przydomowo, zdarza się też “dogadywanie się” z pracownikami firm komunalnych. Stąd biorą się historie o hałdach porzuconych ubrań, które widzimy w mediach. Polska bywa przez to nazywana “tekstyl­nym wysypiskiem śmieci” dla części Europy.

Szacuje się, że na jedną rzecz wiszącą na wieszaku w polskim lumpeksie przypada nawet pięć sztuk, które zostały spalone albo zutylizowane w nieekologiczny sposób.

Jaką rolę odgrywają zbiórki typu Ubrania do oddania?

Coraz większą rolę w obiegu używanej odzieży odgrywają inicjatywy, które łączą oddawanie ubrań z fundraisingiem. Przykładem jest portal UbraniaDoOddania.pl, założony przez Zosię Zochniak i jej partnera. Chodzi o to, żeby niepotrzebne rzeczy nie lądowały w przypadkowych kontenerach, ale trafiały do kontrolowanego systemu, w którym można prześledzić ich dalszą drogę.

Użytkownik pakuje ubrania w karton, wybiera na stronie fundację i zamawia bezpłatnego kuriera. Paczka trafia do magazynu, gdzie jest ważona, a każdy kilogram przekłada się na darowiznę pieniężną dla wskazanej organizacji. Do wyboru jest około 250 fundacji, od WOŚP i UNICEF po małe, lokalne inicjatywy. Ten model zbiórek pozwala w przejrzysty sposób połączyć porządki w szafie z realnym wsparciem.

Co dalej dzieje się z ubraniami z takich zbiórek?

Ubrania z portalu po dotarciu do magazynu przechodzą standardowy proces: ważenie, sortowanie, kwalifikacja do różnych kanałów dalszego obrotu. Najlepsze rzeczy trafiają do sieci partnerskich sklepów second hand, pozostałe do własnych butików cyrkularnych albo na eksport zgodny z zamówieniami zagranicznych kontrahentów. Wszystko odbywa się zgodnie z zasadami gospodarki cyrkularnej.

Część ubrań jest magazynowana i czeka na odpowiedni sezon. Letnie rzeczy zgodne z wymaganiami afrykańskich kupców sprzedaje się na przykład do Ghany. Tam odzież używana jest jednym z najważniejszych sektorów biznesu, a lokalni przedsiębiorcy mają konkretne oczekiwania: szczegółowe listy pakunkowe, dokładne kategorie, wymagania jakościowe. To nie są darowizny. To twardy, duży biznes, w którym jedno zamówienie potrafi obejmować kontener 25 ton ubrań.

Kupcy z Afryki przylatują do polskich sortowni, oglądają towar na miejscu, sprawdzają jego źródło i jakość, a dopiero potem składają duże zamówienie z dokładną specyfikacją.

Jak lumpeksy organizują sprzedaż i dobierają asortyment?

Na końcu całego łańcucha stoi zwykły sklep o powierzchni 30–40 m², z wieszakami i regałami. Właściciel musi zdecydować, jak zaprezentować towar, żeby klienci znaleźli coś dla siebie, a jednocześnie żeby inwestycja w towar się zwróciła. Zdarza się, że kilogram niesortu z Anglii kosztuje ponad 8 zł, a sklep potrzebuje kilkuset kilogramów, żeby się zatowarować, więc to nie jest biznes “za grosze”.

Niektóre lumpeksy sprzedają na wagę, inne tylko w cenach sztukowych. Wiele małych sklepów rezygnuje z boksów i stawia jedynie na wieszaki, bo łatwiej wtedy utrzymać porządek i wyeksponować najlepsze rzeczy. Część właścicieli sprzedaje równolegle online – na Facebooku czy Vinted – żeby dotrzeć do osób, które nie lubią przekopywać się przez wieszaki na żywo.

Jak wygląda polityka jakości w dobrym lumpeksie?

Poziom tego, co znajdziesz na wieszaku, zależy w dużej mierze od właściciela. Jedni wystawiają wszystko, inni mają jasne zasady: brak rzeczy dziurawych, mocno zniszczonych, poplamionych. Ubrania, co do których da się mieć wątpliwości, lądują czasem w specjalnych działach za 1 zł, zamiast od razu w kontenerze z odpadami, co pozwala zmniejszyć ilość wyrzucanego tekstylnego śmiecia.

W lepszych sklepach “perełki” nie stoją w osobnej, zamkniętej strefie. Właściciele wieszają je między zwykłymi ubraniami, dzięki czemu polowanie na markowe legginsy do biegania czy kaszmirowy sweter faktycznie daje radość. Ceny nie są przypadkowe. Dobre sportowe legginsy za 30 zł mogą okazać się warte kilkaset złotych w regularnej sprzedaży, a klienci często nie zdają sobie sprawy, ile właściciel zainwestował w towar, wywóz odpadów i utrzymanie sklepu.

Jakie kraje dają najciekawsze ubrania?

Właściciele lumpeksów mają swoje obserwacje dotyczące jakości odzieży z różnych państw. Wielu z nich przyznaje, że towar z Anglii jest gatunkowo najlepszy. Dobrze wypada też Irlandia. Z kolei dostawy z Niemiec czy Szkocji bywają słabsze – pojawia się więcej rzeczy “z innej epoki” albo w bardzo dużych rozmiarach, które trudniej sprzedać w małych miastach.

Zdarzają się też partie z Norwegii, gdzie w niesorcie można trafić więcej biżuterii, ale ogólna jakość ubrań bywa niższa. To wszystko wpływa na strategie właścicieli: część decyduje się wyłącznie na określone kierunki importu, inni ryzykują mieszane dostawy w nadziei na pojedyncze, bardzo wartościowe sztuki.

Co możesz zrobić ze swoimi ubraniami?

Skoro wiesz już, skąd biorą się ubrania w lumpeksach, pojawia się kolejne pytanie: co zrobić z własną szafą, żeby nie dokładać kolejnych ton do tekstylnego chaosu? Pierwszy krok to porządki z głową. Warto przeznaczyć na to spokojny wieczór, wyciągnąć wszystko z szafy i podzielić ubrania na sterty: noszone regularnie i takie, które są u ciebie “nie wiadomo po co”.

Potem możesz zrobić drugi podział. Rzeczy chętnie noszone rozdziel na te, po które sięgasz naprawdę często, i te “na specjalne okazje”. U pozostałych ubrań sprawdź metki i swoje odczucia: jeśli w jakiejś bluzce się pocisz, bo to poliester, to znaczy, że nie ma sensu trzymać jej tylko dlatego, że była tania. W szafie zostaną z czasem przede wszystkim rzeczy wygodne i z naturalnych materiałów.

Kiedy już wiesz, które ubrania od ciebie odchodzą, masz kilka opcji, żeby nadać im nowe życie:

• zanieść je do lokalnego lumpeksu, który przyjmuje odzież od klientów,
• skorzystać z serwisów takich jak UbraniaDoOddania.pl i połączyć pozbywanie się ubrań z pomocą dla fundacji,
• wystawić lepsze sztuki na platformach typu Vinted czy grupach sprzedażowych,
• przerobić część rzeczy krawiecko, jeśli materiał jest dobry, ale fason już nie pasuje.

Kolejny krok to przemyślane zakupy. Kupując w second handzie, zwracaj uwagę na składy. Szukaj wełny, jedwabiu, kaszmiru, czystej bawełny, naturalnej skóry i dżinsu bez nadmiaru elastanu. Unikaj ubrań z dużą domieszką plastiku – akryl, poliester, poliamid – bo takie rzeczy szybciej się niszczą i gorzej wpływają na komfort noszenia. Im lepszy materiał wybierzesz, tym dłużej dana rzecz posłuży i tym mniej odpadów tekstylnych wygenerujesz.

Na koniec warto pomyśleć o tym, jak pierzesz i prasujesz ubrania. Zbyt wysoka temperatura, za dużo detergentu, ciągłe używanie płynu do płukania sprawiają, że ręczniki twardnieją, a t-shirty tracą kształt i kolor. Lepiej ustawić w pralce temperaturę o 10 stopni niższą niż planowałaś, stosować mniej proszku i czasem dodać do prania odrobinę octu. Ubrania odwdzięczą się dłuższą trwałością, a lumpeksy – większą szansą, że kiedyś twoje rzeczy trafią na wieszak jako czyjeś nowe ulubione.